پژوهش‌های زعفران

پژوهش‌های زعفران

تحلیل زمانی و مکانی تعییرات خشکسالی هواشناسی در فصل رشد زعفران با استفاده از شاخص‌های SPI و SPEI در استان خراسان رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
2 استاد آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
چکیده
این مطالعه با هدف ارزیابی زمانی و مکانی تغییرات خشکسالی هواشناسی در فصل رشد زعفران با استفاده از شاخص‌های SPI,SPEI در استان خراسان رضوی واقع در ایران در دوره آماری 2004 تا 2023 انجام شد. برای این منظور، از 8 ایستگاه همدیدی منتخب به‌عنوان نماینده منطقه مورد مطالعه استفاده شد. داده‌های بارش و دما در مقیاس ماهانه برای ایستگاه‌های زمینی از سازمان هواشناسی دریافت شد. نمودارهای روند برای هر ایستگاه و هر شاخص در 2 دهه ترسیم شدند. خشکسالی با شدت کم‌تر از مقدار 5/1- در شاخص‌های SPI/SPEI در فصل پاییز استخراج شد. خروجی به‌صورت نمودار هیت‌مپ ترسیم گردید. با توجه به تعداد رخداد حدی در هر ایستگاه، طبقه‌بندی منطقه مورد مطالعه به 3 طبقه (کم‌ریسک، متوسط و پر‌ریسک) از بابت ریسک خشکسالی پاییزه برای زعفران به دست آمد. محاسبات نشان داد که، شاخص SPI فاقد روند معنی‌دار آماری در تمامی ایستگاه‌ها بود، اما شاخص SPEI روند معنی‌داری را در 6 ایستگاه نشان داد که 3 ایستگاه با سطح معنی‌داری 9/99 درصد و 3 ایستگاه دیگر با سطح معنی‌داری 99 درصد تأیید شدند. این موضوع بیانگر نقش مؤثر مؤلفه‌های دما و تبخیر در تشدید خشکسالی‌های منطقه است. نتایج نشان داد که نواحی شرقی منطقه مطالعه شده استعداد و حساسیت بیشتری نسبت به بروز خشکسالی دارند و در مقابل، نواحی غربی منطقه مورد مطالعه به دلیل ریسک کمتر خشکسالی، شرایط مناسب‌تری برای کشت زعفران را نشان می‌دهند. نتایج حاکی از آن است که خشکسالی‌های ناشی از کمبود بارش از نظر شدت، مخرب‌تر از خشکسالی‌های حرارتی-تبخیری بوده‌اند.
کلیدواژه‌ها