https://jsr.birjand.ac.ir/ پژوهش‌های زعفران fa daily 1 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 https://jsr.birjand.ac.ir/article_3506.html بررسی جهت ­گیری ­های تحقیقاتی زعفران از حیث شناخت موضوعات جدید پژوهشی، آگاهی از شکاف­ های تحقیقاتی و ارایة مسیر برای پژوهش ­های آتی دارای اهمیت است. در این تحقیق، روند پژوهش ­ها طی هفت دوره برگزاری همایش­ ملی زعفران (از سال 1367 تا سال 1403) مورد بررسی قرار گرفت. موضوعات پژوهشی به 8 محور اصلی، 17 شاخه و 98 گروه فرعی تقسیم­ بندی شد. بر اساس نتایج حاصل از هشت محور تحقیقاتی اصلی، از 601 مقاله ارایه شده در همایش­ های ملی زعفران، تعداد 236 مقاله (39.3 درصد) به موضوع تولید و به­ زراعی، 90 مقاله (14.9 درصد) به مصارف و کاربردهای زعفران، 77 مقاله (12.8 درصد) به مسایل برداشت و پس از برداشت، 73 مقاله (12.1 درصد) به مسایل اقتصادی، 55 مقاله (9.1 درصد) به ژنتیک، به­نژادی و بیوتکنولوژی، 24 مقاله (4.0 درصد) به آفات و بیماری­ ها، 19 مقاله (3.2 درصد) به مکانیزاسیون و 27 مقاله (4.5 درصد) به سایر موضوعات تعلق داشتند. در تمامی این محورهای تحقیقاتی بیشترین تعداد مقاله در همایش هفتم منتشر شده است. در خصوص مدیریت تغذیه­ای زعفران در کل همایش­های ملی تعداد 104 مقاله (17.3 درصد کل مقالات) به­صورت مستقل یا تلفیقی با سایر موضوعات انتشار یافته است. فناوری­ های نوین از همایش پنجم تا هفتم مورد توجه خاص محققان قرار گرفته است. موضوعاتی مانند تغییر اقلیم، تولید ارگانیک، مدیریت آبیاری، شناسایی و مدیریت بیماری ­ها، کاربردهای پزشکی، زیست­ فناوری و به­ نژادی و نیز ترکیبات زعفران در آخرین دوره برگزاری همایش بیشتر مورد توجه محقان قرار گرفته­ اند. برخی موضوعات زراعی مانند بستر کاشت بنه، تکثیر و تولید بنه بذری، شرایط ذخیره­ سازی بنه و خصوصیات فیزیکی خاک، کمتر مورد توجه محققان قرار گرفته ­اند. https://jsr.birjand.ac.ir/article_4081.html در عصر رسانه‌های اجتماعی، برندهای خانوادگی برای ایجاد تمایز، اعتماد و تبدیل مشتریان به حامیان فعال برند، نیازمند تقویت سازوکارهای هویتی مؤثر بر رفتارهای دیجیتال مصرف‌کنندگان هستند. در عصر رسانه‌های اجتماعی، برندهای خانوادگی برای ایجاد تمایز، اعتماد و تبدیل مشتریان به حامیان فعال برند، نیازمند تقویت سازوکارهای هویتی مؤثر بر رفتارهای دیجیتال مصرف‌کنندگان هستند. هدف پژوهش حاضر، تبیین نقش نظریه هویت اجتماعی در درک سازوکارهای برندینگ کسب‌وکارهای خانوادگی است. این پژوهش با تمرکز بر برند خانوادگی «زعفران سحرخیز» و دنبال‌کنندگان آن در شبکه اجتماعی اینستاگرام، تأثیر ابعاد هویت برند خانوادگی (هویت خانوادگی، اصالت، میراث، همخوانی ارزش‌ها و کیفیت ادراک‌شده) را بر رفتار سفیرگری دیجیتال از طریق سازۀ هویت‌یابی مصرف‌کننده بررسی کرده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی، از حیث گردآوری داده‌ها توصیفی ـ پیمایشی و از نظر رویکرد تحلیل مبتنی بر مدل‌سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) است. داده‌ها از ۳۵۶ نفر از دنبال‌کنندگان صفحۀ رسمی برند در اینستاگرام گردآوری و با مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد هویت‌یابی مصرف‌کننده به‌عنوان سازوکار کلیدی هویت اجتماعی، نقش میانجی معناداری میان ابعاد هویت برند خانوادگی و رفتار سفیرگری دیجیتال ایفا می‌کند. نتایج پژوهش بر اهمیت ایجاد پیوند هویتی با مشتریان توسط برندهای خانوادگی و نقش آن در تبدیل مصرف‌کنندگان منفعل به سفیران وفادار دیجیتال تأکید دارد. این یافته‌ها می‌تواند راهنمای مدیران برندهای خانوادگی حوزه زعفران در توسعۀ استراتژی‌های هویت‌محور در محیط آنلاین باشد. https://jsr.birjand.ac.ir/article_3800.html به‌منظور ارزیابی واکنش سیستم فتوسنتزی گیاه زعفران به کاربرد علف‌کش هالوکسی فوپ آر متیل، آزمایشی در مزرعه چهارساله زعفران در منطقه سرایان در سال 1401 به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل غلظت علف‌کش در چهار سطح (صفر، 54، 81 و 108 گرم ماده مؤثره در هکتار) و ماده افزودنی در سه سطح (بدون ماده افزودنی، روغن سیتوگیت و روغن ذرت) بود. پارامترهای اندازه گیری شده شامل کلروفیل فلورسانس (2، 4، 6، 8 و 10 روز بعد از کاربرد علف‌کش)، ارزیابی خسارت چشمی ( 7، 10، 13، 16، 19، 22 و 25 روز بعد از کاربرد علف‌کش) و مقدار کلروفیلa و b و کارتنوئیدها (25 روز بعد از کاربرد علف‌کش) بود. نتایج نشان داد که غلظت علف‌کش، ماده افزودنی و اثر متقابل آن‌ها اثر معنی‌داری بر کلروفیل فلورسانس نداشتند و تنها در اندازه‌گیری روز دهم اختلاف معنی‌دار در سطح 5 درصد مشاهده شد. ارزیابی خسارت چشمی نیز خسارت بسیار خفیف یا عدم خسارت را در تمام روزها نشان داد که این اختلاف معنی‌دار نبود. بیش‌ترین میزان کلروفیلa و b و کارتنوئیدها در تیمار 100 درصد توصیه‌شده علف‌کش به ترتیب 63.2، 50.55 و 66.98 درصد افزایش نسبت به شاهد عدم کاربرد مشاهده شد. به‌طور کلی، کاربرد این علف‌کش در غلظت توصیه‌شده نه تنها باعث کاهش رنگدانه‌ها نشد، بلکه به‌دلیل کنترل علف‌های هرز و کاهش رقابت، منجر به افزایش محتوای رنگدانه‌ها شد. اگرچه مکانیسم این علف‌کش بازدارنده سنتز اسیدهای چرب است، ولی از واکنش‌های سیستم فتوسنتزی می‌توان برای ارزیابی خسارت این علف‌کش بر زعفران استفاده کرد. https://jsr.birjand.ac.ir/article_3801.html زعفران ( .Crocus sativus L ) یکی از عمده­­ ترین گیاهان دارویی با ارزش اقتصادی بالا در زراعت استان هرات افغانستان محسوب می­ شود. این مطالعه با هدف بررسی وضعیت تولید و مطالعه شاخص ­های مصرف انرژی در مزارع زعفران در طـی دوره­ای شش سـاله، از طریق پرسشنامه جمع­آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که استان هرات در سال 2023 (1402) با سطح زیر کشت 7952 هکتار و تولید 22240 کیلوگرم زعفران خشک، 95.6 درصد از کل تولید زعفران را در کشور افغانستان بخود اختصاص داده است. بیشترین انرژی مصرفی در سال اول مربوط به بنه مادری (33.57 درصد از کل انرژی ورودی) بود. در حالی­که بیشترین انرژی‌های مصرفی طی شش سال به ترتیب مربوط به کودهای شیمیایی، آب آبیاری، کود دامی، نیروی انسانی، سوخت و الکتریسیته با 24.4، 17.04، 15.04، 6.88، 1.57 و 1.00 درصد از کل انرژی ­های ورودی بود. کارایی مصرف انرژی بر اساس کلاله 0.001، بهره ­وری انرژی 0.00007 کیلوگرم به ازای مصرف هرمگاژول، انرژی مخصوص و انرژی خالص نیز به ترتیب برابر با 14969.1مگاژول بر کیلوگرم و 132577.1- مگاژول بر هکتار محاسبه شد. اگرچه نسبت انرژی تولیدی به مصرفی در زراعت زعفران در کشور افغانستان نسبتاً پایین است، ولی نتایج این تحقیـق نـشان داد که زعفران در استان هرات به صورت اکولوژیک در زمین­های با مساحت کم و به شیوه سنتی کشت می­شود. با این­وجود، به دلیل ارزآوری، نقش اقتصادی بالاتری نسبت بـه دیگـر گیاهـان در الگـوی کـشت منطقه داشته و باعث اشتغال­ زایی و بهبود معیشت روستاییان می­گردد. https://jsr.birjand.ac.ir/article_3802.html به‌منظور ارزیابی خاصیت دگرآسیبی و قارچ‌کشی عصاره برگ و بنه زعفران بر خصوصیات جوانه‌زنی و رشدی خار مریم و قارچ آسپرژیلوس 3 آزمایش مجزا به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه تحقیقات بذر، گلخانه تحقیقاتی و آزمایشگاه بیماری‌های گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند در سال 1400 انجام شد. تیمارهای آزمایش اثر بازدارندگی عصاره زعفران بر خصوصیات جوانه‌زنی بذر خار مریم (آزمایش اول) شامل دو نوع اندام زعفران (برگ و بنه) و هفت غلظت عصاره (صفر، 0625/0، 125/0، 25/0، 5/0، 1 و 2 درصد وزنی- حجمی) بودند. تیمارهای آزمایش اثر بازدارندگی عصاره زعفران بر خصوصیات جوانه‌زنی خار مریم در گلدان (آزمایش دوم) مشابه آزمایش اول و تیمارهای آزمایش بررسی اثر بازدارندگی عصاره زعفران بر رشد قارچ Aspergillus sp. (آزمایش سوم) مشابه دو آزمایش قبل بودند. نتایج آزمایش اول نشان داد که اثر متقابل نوع عصاره و غلظت عصاره بر درصد جوانه‌زنی، ضریب آلومتریک و وزن خشک ساقه معنی‌دار بود و کمترین صفات مذکور از غلظت 2 درصد عصاره برگ حاصل شد. نتایج تجزیه واریانس آزمایش دوم نشان داد که اثر ساده نوع عصاره بر درصد جوانه‌زنی، ضریب آلومتریک و طول ریشه معنی‌دار بود و کمترین شاخص های مذکور از عصاره برگ حاصل شد. اثر ساده غلظت عصاره بر درصد جوانه‌زنی، سرعت جوانه‌زنی و طول ریشه معنی‌دار بود و غلظت 2 درصد عصاره دارای کم‌ترین مقادیر صفات مذکور بود. اثر متقابل تیمارها بر طول ساقه، وزن خشک ساقه و وزن خشک ریشه معنی‌دار بود. کم‌ترین طول ساقه از غلظت 5/0 درصد عصاره بنه به دست آمد. غلظت 2 درصد عصاره برگ دارای کمترین وزن خشک ساقه بود. نتایج آزمایش ضد قارچی نشان داد که قطر کلونی قارچ آسپرژیلوس روز ششم و نهم تحت تأثیر اثر متقابل نوع عصاره و غلظت عصاره قرار گرفت. https://jsr.birjand.ac.ir/article_3803.html به منظور بررسی تأثیر وزن پداژه، قارچ میکوریزا و کود زیستی ازتوباکتر بر خصوصیات بیوشیمیایی و مواد مؤثره زعفران آزمایشی در سال زراعی 1402-1401 به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی بیرجند اجرا شد. فاکتورهای آزمایشی شامل 3 سطح وزن پداژه (1/0 تا 4، 1/4 تا 8 و 1/8 تا 12 گرم)، دو سطح کود زیستی باکتریایی (کاربرد و عدم کاربرد کود ازتوبارور-1 حاوی باکتری‌های Pantoea agglomerans سویه O4) و دو سطح کود زیستی مایکوریزا (حاوی قارچ میکوریزا آرباسکولار سویه‌هایGlomus mosseae ، Glomus intraradices،Glomus etunicatum و شاهد بدون میکوریزا) بود. نتایج اثرات متقابل وزن پداژه، قارچ مایکوریزا و باکتری ازتوباکتر بر رنگیزه‌های فتوسنتزی برگ زعفران نشان داد که بیش‌ترین میزان کلروفیل a (52/3 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) و کلروفیل کل (22/5 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) از پداژه‌های 12-1/8 گرم و مصرف قارچ مایکوریزا و باکتری ازتوباکتر حاصل شد. بیش‌ترین میزان قند (64/27 میلی‌گرم بر گرم) و فنول کل (68/27 میلی‌گرم بر گرم) از پداژه‌های 12-1/8 گرم و مصرف قارچ مایکوریزا و باکتری ازتوباکتر به‌دست آمد. بالاترین میزان محتوای کروسین، سافرانال و پیکروکروسین از تیمار پداژه‌های گروه وزنی 1/8 تا 12 گرم و عدم مصرف قارچ میکوریزا و مصرف باکتری ازتوباکتر به-دست آمد. در مجموع نتایج این تحقیق بیانگر بهبود کیفیت زعفران با کاربرد همزمان پداژه‌هایی با وزن بالاتر (12-1/8 گرم) و مصرف قارچ میکوریزا و باکتری ازتوباکتر بود https://jsr.birjand.ac.ir/article_3854.html تفاوت در خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک یکی از دلایل مهم اختلاف عملکرد زیاد در بین مزارع زعفران ایران می­باشد. در این پژوهش برخی خصوصیات خاک تعداد 125 مزرعه زعفران در بین سه گروه از­ تولیدکنندگان شهرستان تربت­حیدریه شامل کشاورزان پیشرو (خبره)، کشاورزان ماهر و کشاورزان معمولی، در سال 1400-1399 مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج نشان داد خاک مزارع زعفران در شهرستان تربت­حیدریه قلیایی (شاخص واکنش بین 7.5 تا 8.4) می­باشد. همچنین مقدار شاخص واکنش خاک (pH) مزارع سه گروه کشاورزان شباهت زیادی داشت و میانگین آن برای مزارع کشاورزان معمولی، ماهر و پیشرو به­ترتیب 7.9، 7.8 و 7.8 به دست آمد. میانگین هدایت الکتریکی خاک (EC) مزارع تمامی کشاورزان حدود 2.1 دسی­زیمنس بر متر بود که در محدودة قابل تحمل توسط زعفران می­باشد. میانگین درصد اشباع خاک برای مزارع کشاورزان معمولی، ماهر و پیشرو به­ترتیب 36، 37.4 و 38.2 درصد بدست آمد. محدودة تغییرات مادة آلی خاک در مزارع کشاورزان معمولی، ماهر و پیشرو به­ترتیب بین 14.36- 0.1، 14.51- 0.1 و 1.4- 0.21 درصد و مقدار متوسط آن به­ترتیب 0.54، 0.62و 0.64 درصد بود. بیشترین و کمترین مقدار وزن مخصوص ظاهری خاک (1.61 و 1.53 گرم بر سانتی­مترمکعب) به­ترتیب در مزارع کشاورزان معمولی و پیشرو به دست آمد. متوسط مقدار رس خاک در مزارع کشاورزان معمولی، ماهر و پیشرو به­ترتیب 13.1، 13.8 و 17.4 درصد بود. در مجموع از منظر خصوصیات خاک، بالاتر بودن محتوای رس، ماده آلی و درصد اشباع و کمتر بودن وزن مخصوص ظاهری خاک می­تواند از دلایل مهم کسب عملکرد بیشتر توسط کشاورزان پیشرو معرفی شود.   https://jsr.birjand.ac.ir/article_3935.html به‌منظور بررسی اثر کاربرد غلظت‌های مختلف علف‌کش هالوکسی‌فوپ آر متیل، با و بدون استفاده از مواد افزودنی، بر خصوصیات کیفی کلاله زعفران، آزمایشی فاکتوریل در مزرعه‌ای چهارساله در منطقه سرایان طی سال ۱۴۰۱ انجام شد. طرح آزمایشی به صورت بلوک‌های کامل تصادفی اجرا شد. تیمارها شامل چهار سطح غلظت علف‌کش هالوکسی‌فوپ آر متیل (۰، ۵۴، ۸۱ و ۱۰۸ گرم ماده مؤثره در هکتار) و سه سطح ماده افزودنی (بدون افزودنی، مویان سیتوگیت و روغن ذرت به میزان 5/0 درصد حجمی) بودند. تیمارهای آزمایش در بهمن ماه 1401 اعمال شده و اندازه‌گیری خصوصیات کیفی زعفران در آبان ماه 1402 پس از برداشت کلاله و خشک کردن آن‌ها اندازه‌گیری شد. نتایج آزمایش نشان داد که محتوای کروسین، پیکروکروسین و سافرانال کلاله زعفران تحت تاثیر معنی دار غلظت علف‌کش قرار هالوکسی‌فوپ آر متیل گرفت. در حالی که ماده افزودنی و اثر متقابل ماده افزودنی در غلظت علف‌کش هالوکسی‌فوپ آر متیل اثر معنی داری بر محتوای کروسین، پیکروکروسین و سافرانال کلاله زعفران نشان نداد. تیمار وجین کامل علف‌های هرز بیشترین اثر افزایشی بر محتوای کروسین، پیکروکروسین و سافرانال کلاله زعفران را نشان داد. البته در برخی از تیمارهای علف‌کش، اختلاف معنی‌داری بین وجین دستی و تیمارهای علف‌کشی از نظر اثر بر خصوصیات کیفی کلاله زعفران وجود نداشت. به ترتیب در غلظت‌های 50، 75، و 100 درصد توصیه‌شده علف‌کش هالوکسی فوپ آر متیل افزایش 06/11، 39/20، و 20/21 درصدی محتوای کروسین ، 74/7، 17/15، و 01/17 درصدی محتوای پیکروکروسین ، 65/5، 22/26، و 56/23 درصدی محتوای سافرانال در مقایسه با شاهد عدم کاربرد علف‌کش مشاهده شد. به‌طورکلی به نظر می‌رسد کاربرد علف‌کش هالوکسی فوپ آر متیل نه تنها اثر منفی بر خصوصیات کیفی زعفران نداشته بلکه با کنترل علف‌های هرز باریک‌برگ منجر به بهبود خصوصیات کیفی زعفران گردید. https://jsr.birjand.ac.ir/article_4195.html این مطالعه با هدف ارزیابی زمانی و مکانی تغییرات خشکسالی هواشناسی در فصل رشد زعفران با استفاده از شاخص‌های SPI ,SPEI در استان خراسان رضوی واقع در ایران در دوره آماری 2004 تا 2023 انجام شد. برای این منظور، از 8 ایستگاه همدیدی منتخب به‌عنوان نماینده منطقه مورد مطالعه استفاده شد. داده‌های بارش و دما در مقیاس ماهانه برای ایستگاه‌های زمینی از سازمان هواشناسی دریافت شد. نمودارهای روند برای هر ایستگاه و هر شاخص در 2 دهه ترسیم شدند. خشکسالی با شدت کم‌تر از مقدار 1.5- در شاخص‌های SPI/SPEI در فصل پاییز استخراج شد. خروجی به‌صورت نمودار هیت‌مپ ترسیم گردید. با توجه به تعداد رخداد حدی در هر ایستگاه، طبقه‌بندی منطقه مورد مطالعه به 3 طبقه (کم‌ریسک، متوسط و پر‌ریسک) از بابت ریسک خشکسالی پاییزه برای زعفران به دست آمد. محاسبات نشان داد که، شاخص SPI فاقد روند معنی‌دار آماری در تمامی ایستگاه‌ها بود، اما شاخص SPEI روند معنی‌داری را در 6 ایستگاه نشان داد که 3 ایستگاه با سطح معنی‌داری 99/9 درصد و 3 ایستگاه دیگر با سطح معنی‌داری 99 درصد تأیید شدند. این موضوع بیانگر نقش مؤثر مؤلفه‌های دما و تبخیر در تشدید خشکسالی‌های منطقه است. نتایج نشان داد که نواحی شرقی منطقه مطالعه شده استعداد و حساسیت بیشتری نسبت به بروز خشکسالی دارند و در مقابل، نواحی غربی منطقه مورد مطالعه به دلیل ریسک کمتر خشکسالی، شرایط مناسب‌تری برای کشت زعفران را نشان می‌دهند. نتایج حاکی از آن است که خشکسالی‌های ناشی از کمبود بارش از نظر شدت، مخرب‌تر از خشکسالی‌های حرارتی-تبخیری بوده‌اند. https://jsr.birjand.ac.ir/article_4009.html تریپتولید، با وجود خواص درمانی ارزشمند، به دلیل سمیت کبدی کاربرد بالینی محدودی دارد. کروسین، ترکیب فعال زعفران و یک آنتی اکسیدان طبیعی قوی، اثرات محافظتی قابل‌توجهی در برابر آسیب‌های کبدی نشان داده است. هدف این مطالعه، شناسایی ژن‌ها و مکانیسم‌های مولکولی اثر محافظتی کروسین در برابر سمیت کبدی تریپتولید، از طریق تحلیل مجدد داده‌های RNA-Seq با شماره دسترسی GSE202175 در پایگاهNCBI با استفاده از نرم‌افزار تحت وب iDEP انجام شد. در این آزمایش موش‌ها به‌طور تصادفی در سه گروه و هر گروه ۴ تکرار تقسیم شدند: گروه کنترل: سالین نرمال (NC)، گروه دریافت کننده تریپتولید با دوز متوسط (۳۰۰ میکروگرم بر کیلوگرم؛ MTP) و گروه دریافت کننده تریپتولید با دوز متوسط (۳۰۰ میکروگرم بر کیلوگرم همراه با کروسین ۱۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم؛ MTP+CR) .تیمارها به مدت هفت روز به‌صورت گاواژ خوراکی روزانه انجام شد. پس از تحلیل بیان افتراقی ژن‌ها با روش DESeq2 و خوشه‌بندی k-means، نتایج نشان داد از مجموع 18248 ژن شناسایی شده، تعداد ژن‌های بیان متفاوت برای همه مقایسه‌ها، به‌ترتیب 2329 و 2261 ژن‌های با بیان بالا و پائین بودند. نتایج غنی‌سازی مسیرهای زیستی (KEGG) نشان داد که مسیرهای مرتبط با، مسیرهای متابولیکی، بیوسنتز هورمون‌های استروئیدی، متابولیسم رتینول، سرطان‌زایی شیمیایی – اتصال مواد شیمیایی به DNA، متابولیسم اسید آراشیدونیک، متابولیسم اسید لینولئیک، متابولیسم داروها – سایر آنزیم‌ها، بیوسنتز اسیدهای صفراوی اولیه، متابولیسم ترکیبات خارجی (زنوبیوتیک‌ها) توسط سیتوکرومP450، بیوسنتز استروئیدها، تشکیل تله‌های خارج‌سلولی نوتروفیل (NETs)، لوپوس سیستمیک، به‌طور معناداری غنی‌سازی شده‌اند. کروسین با تثبیت و تنظیم مسیرهای متابولیسم دارو، سموم و واسطه‌های التهابی، نقش حفاظتی مؤثری در برابر سمیت کبدی تریپتولید ایفا می‌کند و وضعیت سلولی کبد را به حالت طبیعی نزدیک نموده است. این یافته‌ها مکانیسم محافظتی کروسین در برابر سمیت کبدی ناشی از تریپتولید را تأیید کرده و آن را به‌عنوان راهبردی مؤثر برای کاهش عوارض جانبی داروهای سمی معرفی می‌کنند. https://jsr.birjand.ac.ir/article_4105.html SP در مقایسه با AH مقادیر به طور قابل توجهی بالاتری از TPC (به ترتیب 46.91 در مقابل 32.44 میلی‌گرم بر گرم ماده خشک)، TT (7.88 در مقابل 2.74 میلی‌گرم بر گرم ماده خشک)، TF (29.93 در مقابل 12.85 میلی‌گرم بر گرم ماده خشک) و ANT (82.29 در مقابل 2.28 میلی‌گرم بر گرم ماده خشک) نشان داد. به طور همزمان، SP ظرفیت آنتیاکسیدانی برتری را همان‌طور که توسط فعالیت مهار رادیکال DPPH (69.14% در مقابل 44.30%) و مقادیر FRAP (277.7 در مقابل 182.1 میکرومول بر گرم ماده خشک) مشهود است، نشان داد. از نظر شیمیایی، SP دارای DM کمتر (13.37 در مقابل 33.41% بر اساس خوراک مصرفی) و CP کمتر (11.33 در مقابل 14.44% ماده خشک) اما EE بالاتر (3.39 در مقابل 1.22% ماده خشک) و NFC بالاتر (56.36 در مقابل 33.73% ماده خشک) نسبت به AH بود.IVGP نشان داد که SP دارای فاز تأخیر کوتاه‌تر (λ؛ 0.94 در مقابل 1.95 ساعت) و نرخ تولید گاز سریع‌تر از بخش غیرساختاری (c₁؛ 0.101 در مقابل 0.065 میلی‌لیتر بر ساعت) است، اگرچه بخش آهسته تخمیرپذیر (a₂) در SP بالاتر بود (42.66 در مقابل 35.35 میلی‌لیتر). با وجود OMD پایین‌تر (49.00 در مقابل 51.73%) و ME پایین‌تر (2.72 در مقابل 3.28 مگاژول بر کیلوگرم ماده خشک) در SP، متانوژنز به طور قابل توجهی کاهش یافت (3.35 در مقابل 6.76 میلی‌لیتر CH₄ به ازای 200 میلی‌گرم ماده خشک). پارامترهای تخمیر شکمبه‌ای غلظت‌های پایین‌تر N-NH₃ را در SP نشان دادند که نشان‌دهنده کاهش آمیناسیون پروتئین است، در حالی که تخریب در شرایط بی‌واسطه با کیسه نایلونی، بخش محلول فوری (a) بالاتر اما قابلیت هضم مؤثر (ED) پایین‌تر را در همه نرخ‌های عبور برای SP نشان داد که حاکی از اثر محافظتی در برابر تخریب شکمبه‌ای است. https://jsr.birjand.ac.ir/article_4138.html در سال‌های اخیر توجه زیادی به اثر گیاهان در درمان و پیشگیری مسمومیت ناشی از مواد شیمیایی شده است. مسمومیت با تتراکلریدکربن یکی از علل مهم آسیب‌های کبدی است. در تحقیق حاضر اثر محافظتی عصاره هیدروالکلی گلبرگ زعفران در مسمومیت کبدی حاد ناشی از تتراکلرید کربن مورد بررسی قرار گرفته است. 48 سر موش صحرایی نر نژاد ویستار در شش گروه هشت تایی توزیع گردیدند. گروه یک به عنوان شاهد سالم، سرم فیزیولوژی دریافت کرد. گروه دوم و سوم به ترتیب مصرف کننده عصاره گلبرگ زعفران با دوز 100 و 200 میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن و به صورت گاواژ بود. درگروه چهارم تزریق تترا کلرید کربن 50 درصد به صورت درون صفاقی انجام شد. به گروه پنجم و ششم به ترتیب ابتدا تتراکلرید کربن به صورت درون صفاقی تزریق شد و سپس مقدار 100 و 200 میلیگرم بر کیلوگرم وزن بدن از عصاره گلبرگ زعفران گاواژ شد. در پایان دوره برای سنجش پارامترهای بیوشیمیایی و (هپاتولوژیک خونگیری از قلب انجام شد و پس از آن جهت بررسی‌های هیستوپاتولوژیک، کبد حیوانات در فرمالین 10 درصد قرار داده شد. تیمار تتراکلرید کربن سبب افزایش سطح سرمی آلانینآمینوترانسفراز و آسپارتاتآمینوترانسفراز در موش‌ها گردید. عصاره گلبرگ زعفران با دز 200 میلیگرم/کیلوگرم باعث کاهش در میزان آنزیمهای AST و ALT شد. همچنین عصاره گلبرگ زعفران موجب افزایش کلسترول و چربی و کاهش اسید اوریک و آلبومین سرم خون در موش‌ها شد. با توجه به نتایج تحقیق حاضر، عصاره هیدروالکلی گلبرگ زعفران با دز 200 میلی‌گرم/کیلوگرم در پیشگیری از مسمومیت حاد کبدی موثر است. https://jsr.birjand.ac.ir/article_4276.html هدف مطالعه حاضر مقایسه آسیب‌پذیری زعفران‌کاران خرده‌مالک و بزرگ‌مالک در برابر ریسک‌های تولید و بازار، از دو جنبه ادراکی ‏و عینی (عملکرد اقتصادی) است. برای این منظور داده‌ها به روش نمونه‌گیری در دسترس از ۱۰۸ زعفران‌کار در هفت منطقه از ‏شهرستان‌های تربت‌حیدریه و زاوه در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ گردآوری شد. ادراک آسیب‌پذیری با ۲۴ گویه چالش با مقیاس ‏هفت‌درجه‌ای لیکرت و عملکرد اقتصادی با سود و درآمد کل مزرعه سنجیده شد و داده‌ها با مدل‌های پاسخ ترتیبی، حداقل مربعات ‏عادی با خطاهای استاندارد مقاوم، رگرسیون چندک و آزمون‌های ناپارامتری تحلیل گردید. نتایج نشان داد اندازه مزرعه با عملکرد ‏اقتصادی رابطه مثبت و معنادار دارد؛ مزارع بزرگ به‌طور متوسط ۱۶۶ میلیون ریال سود بیشتری نسبت به خرده‌مالکان کسب ‏می‌کنند و این مزیت در سطوح بالاتر توزیع سود بهبود می‌یابد. در مقابل، در بیشتر چالش‌ها تفاوت آماری قابل‌تشخیصی میان ‏گروه‌های اندازه مزرعه مشاهده نشد و تنها آسیب به اعتبار در بازارهای خارجی برای خرده‌مالکان شدیدتر بود. یافته‌ها نشان داد ‏بزرگ‌تر بودن مزرعه اگرچه با بهبود عملکرد اقتصادی همراه است، اما کاهش محسوس آسیب‌پذیری ادراکی را به دنبال ندارد؛ ‏ازاین‌رو، سیاست‌های کاهش آسیب‌پذیری باید در کنار توجه به نیازهای متفاوت گروه‌ها، بر مدیریت ریسک فراگیر بخش زعفران ‏متمرکز گردد.‏ https://jsr.birjand.ac.ir/article_4286.html این پژوهش با هدف بررسی برخی از خصوصیات گل و کیفیت متابولیت های ثانویه اکوتیپ‌های زراعی زعفران تحت شرایط اقلیمی استان‌های خراسان رضوی و جنوبی انجام شد. بدین منظور تعداد چهارده اکوتیپ زراعی جمع‌آوری شده از دو استان خراسان رضوی و جنوبی در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه تحقیقات زعفران و گیاهان دارویی گناباد مورد بررسی قرار گرفتند. کاشت اکوتیپ‌های جمع آوری شده در اواخر شهریورماه سال 1397 در انجام شد و سپس اندازه‌گیری‌ها از سال دوم پس از کاشت شروع شد. صفات مورد بررسی شامل تعداد گل، وزن تر گل و وزن خشک کلاله در واحد سطح و همچنین اندازه‌گیری مقادیر کروسین، پیکروکروسین و سافرانال بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد متغیرهای کمی و کیفی مورد مطالعه از تفاوت آماری معنی‌داری برخوردار بودند؛ بطوریکه در سال اول بالاترین وزن خشک کلاله تحت اکوتیپ قاین – شاهیک (19/1 گرم بر متر مربع) مشاهده شد که در مقایسه با کمترین اکوتیپ (رشتخوار-فتح آباد با مقدار 21/0 گرم بر متر مربع) 82 درصد بیشتر بود؛ همچنین در سال دوم بیشترین وزن خشک کلاله تحت تیمار گناباد - سقی (36/1 گرم بر مترمربع) حاصل شد که البته با اکوتیپ قاین- شاهیک تفاوت معنی‌داری نداشت. مقایسه تعداد گل و وزن تر گل در متر مربع طی سال‌های آزمایش در اکوتیپ‌های گناباد- سقی و قاین – شاهیک نشان داد هرچند در سال دوم تعداد گل در اکوتیپ گناباد – سقی بیشتر بود، ولی وزن گل کمتری در مقایسه با اکوتیپ قاین – شاهیک داشت. از طرف دیگر در سال دوم مشابه سال اول کمترین مقدار در اکوتیپ رشتخوار – فتح آباد بدست آمد. نتایج این مطالعه وجود تنوع ژنتیکی در اکوتیپ‌های زعفران را تأیید می‌کند و این تنوع می‌تواند به‌عنوان منبعی ارزشمند برای برنامه‌های به‌نژادی و بهبود عملکرد مورد بهره‌برداری قرار گیرد. https://jsr.birjand.ac.ir/article_4287.html چالش اصلی زعفران ایران تنها در سطح تولید نیست، بلکه به ضعف در حلقه‌های مختلف زنجیره ارزش، از جمله فرآوری، بسته‌بندی، استانداردسازی، بازاریابی، برندسازی و دسترسی به بازارهای هدف مربوط می‌شود. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر تحلیل ساختار علّی ـ معلولی عوامل مؤثر بر زنجیره ارزش زعفران با استفاده از روش دیمتل فازی است. این روش به دلیل توانایی در شناسایی روابط متقابل میان عوامل و تفکیک آن‌ها به عوامل علت و معلول، برای تحلیل مسائل پیچیده و چندبعدی زنجیره ارزش مناسب است. در این پژوهش، ابتدا عوامل مؤثر بر زنجیره ارزش زعفران بر اساس مبانی نظری، مطالعات پیشین و نظر خبرگان شناسایی شد. سپس روابط اثرگذاری و اثرپذیری میان عوامل با استفاده از پرسشنامه مقایسات زوجی و نظر خبرگان ارزیابی گردید. نتایج حاصل از روش دیمتل فازی نشان داد که عواملی مانند دسترسی به تسهیلات و سرمایه، دانش فنی بهره‌برداران، مکانیزاسیون عملیات تولید، فناوری‌های نوین تولید، ساختار بازار و نقش واسطه‌ها، برندسازی بین‌المللی، رقابت کشورهای رقیب و بازاریابی نوین و تجارت الکترونیک در گروه عوامل علّی قرار دارند. در مقابل، عواملی مانند استانداردهای کیفیت و بهداشت، مدیریت پس از برداشت، الزامات استانداردی بازارهای هدف، کیفیت بسته‌بندی، هزینه نهاده‌های تولید، توسعه صنایع تبدیلی و کیفیت پیاز زعفران به‌عنوان عوامل معلول شناسایی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که بهبود زنجیره ارزش زعفران مستلزم تمرکز بر عوامل پیشران و اثرگذار است؛ زیرا مداخله در این عوامل می‌تواند به بهبود هم‌زمان چندین حلقه دیگر زنجیره منجر شود. بنابراین، سیاست‌هایی مانند تأمین مالی هدفمند، ارتقای دانش فنی بهره‌برداران، توسعه مکانیزاسیون، گسترش فناوری‌های نوین، اصلاح ساختار بازار، تقویت برندسازی و توسعه بازاریابی نوین می‌تواند نقش مؤثری در افزایش ارزش افزوده و ارتقای جایگاه زعفران ایران در بازارهای جهانی داشته باشد.